Sonbaharda saç dökülmesi normal mi? Birçok insanda saçlar yıllık bir ritimle uzar ve dökülür; en çok da yaz sonunda ve sonbaharda dökülür

Bir saç teli sürekli uzamaz. Bilim insanları saçın ömrünü büyüme evresi ve dinlenme evresi olarak ikiye ayırır; dinlenme evresine giren saçlar bir süre sonra dökülür. Bir ayda büyüyen saç azalırsa dökülen saç artar.

Dinlenme evresindeki saçların oranı mevsime göre değişir. Dermatologlar, saç dökülmesinden yakınan 823 sağlıklı kadının trikogramlarını, yani saçların mikroskop altında evrelerine göre sayımını incelediler. Dinlenme evresindeki saç en çok yazın görüldü, ikinci ve daha küçük bir zirve ilkbahara denk geldi, en az ise kış sonundaydı.

Sheffield'daki aynı 14 erkekte büyüyen saçların oranı martta en yüksekti, %90'ın üzerindeydi ve eylüle kadar yavaş yavaş düştü. Dökülen saç en çok ağustos ve eylül civarındaydı; tam da büyüyen saçın en az olduğu dönem. Yani sonbahardan sonra ritim tersine döner ve ilkbahara doğru büyüyen saç yine en yüksek düzeye çıkar.

Aynı ritmi başkaları da gördü. 8 ila 14 yıl izlenen on erkekte dinlenme evresindeki saç en çok yaz sonunda ve sonbahar başında görüldü. Dökülmeden yakınan 234 kadında sonbaharda yıkama sırasında dökülen saç sayısı arttı, dinlenme evresindeki saç oranı ise bir ay önce artmaya başladı. Kellik sorunu olmayan 41 Çinli gönüllüde de dinlenme evresindeki saç oranı ağustos ve eylül civarında arttı, ama Avrupalılardakinden daha az ve normal sınırlar içinde kaldı. On erkek ve Çinli gönüllüler üzerine çalışmaları L'Oréal çalışanları yaptı.

Bunun neden olduğu kesin olarak bilinmiyor. On erkek üzerine çalışmanın yazarları ritmin iklimle ve güneşli saat sayısıyla bağlantılı olduğunu yazıyor, ama bu kanıtlanmış bir neden değil, bir bağlantı. Üstelik o on erkekten dinlenme evresinde çok az saçı olanlarda hiç ritim bulunmadı. Saç dökülmesi üzerine bir derlemenin yazarı, yazın güçlü güneşin rol oynadığını ve dökülmenin ondan iki üç ay sonra geldiğini öne sürüyor, ama bu yalnızca onun görüşü.

Benzer bir tablo internet aramalarında da görülüyor. Bilim insanları Google aramalarını incelediler ve derginin yayıncısının basın bülteninde yazdığına göre saç dökülmesi en çok yazın ve sonbaharda arandı. Bu, dökülen saç sayısını değil insanların ilgisini gösterir; aynı bültende mevsimsel dökülmenin nasıl işlediğinin bilinmediği de yazıyor.

Taraktaki saçlardan korkmamak için dinlenen saçın nereye gittiğini bilmek işe yarar. Yeni Zelandalı dermatologların hazırladığı DermNet başvuru kaynağı da sağlıklı bir insanda bazı saçlar uzarken bazılarının o sırada dinlendiğini yazıyor.

Saçın nasıl yenilendiği de orada anlatılıyor. Dinlenen saçın altında yeni bir saç uzamaya başlar ve onu dışarı iter. Bu yüzden başvuru kaynağı tarakta, lavaboda ya da yastıkta günde 100 tele kadar saçı normal sayıyor. Bu ayrı bir araştırma değil, başvuru kaynağındaki bir açıklama.

Amerikan Dermatoloji Akademisi iki durumu birbirinden ayırıyor. Aşırı dökülme, saçın normalden fazla dökülmesidir; saç kaybı ise bir şeyin saçın uzamasını engellemesidir. Bir kişide tam olarak ne olduğunu dermatolog söyler; bazen ikisi birden olabilir.

Dökülmenin gecikmeli bir nedeni de olabilir. AAD, bir hastalıktan, ameliyattan ya da hayatın zor bir döneminden birkaç ay sonra tarakta ve yastıkta çok daha fazla saç görülebileceğini yazıyor. NHS geçici dökülmenin nedenleri arasında hastalık, stres, kilo kaybı ve demir eksikliğini sayıyor.

Bu tür dökülme genellikle geçer. Stres sona erince aşırı dökülme de sona erer ve AAD'ye göre çoğu kişide saçlar 6–9 ay içinde eski yoğunluğuna döner. Ama stres sürüp giderse dökülme uzun süre devam edebilir.

Yıkamadan sonra giderde en çok saç görülür ve suçlu yıkamanın kendisiymiş gibi gelir. Amerikan Dermatoloji Akademisi, dökülmeyi fark eden birçok kişinin ayrımını ya da saç modelini değiştirdiğini, saçı geri getirme vaat eden ürünler aldığını ve saç uzaması için takviyeler kullandığını yazıyor. Bazı kadınlar saçını daha seyrek yıkamaya başlıyor. AAD'ye göre bunların hepsi çoğu zaman olsa olsa mütevazı bir sonuç verir; dermatologlar dökülme yaşayan hastalarına yumuşak bir şampuan öneriyor.

Sık yıkama doğrudan da araştırıldı. Çin'in Şian kentinde saç derisi hastalığı olmayan 1.500 sağlıklı kadın ve erkek iki hafta boyunca saçını alıştığı gibi yıkadı, 60 kişi de beş haftalık bir deneye katıldı. Genel olarak insanlar saçlarını haftada 5–6 kez yıkadıklarında saçlarından ve saç derilerinden memnundu. Ve saçlarını ne kadar sık yıkadılarsa saç dökülmesini o kadar iyi değerlendirdiler, kötü değil; fark anlamlıydı.

Yazarlar “fazla yıkama” endişelerinin doğrulanmadığını yazıyor. Ancak çalışmada dökülen saçlar sayılmadı, insanlara ne hissettikleri soruldu. Tüm masrafları, yazarlardan ikisinin çalıştığı Procter & Gamble şirketi karşıladı.

Suudi Arabistan'daki çeşitli kliniklerden 4.796 kişiyle yapılan bir anket de aynı sonuca vardı. İnsanlar saçlarını ne kadar sık yıkadılarsa saçlarının ve saç derilerinin durumunu o kadar iyi değerlendirdiler. Ama bunlar deney değil, insanların kendi yanıtları.

Peki yıkama gününde neden bu kadar çok saç dökülür? Aynı 234 kadını hatırlayalım. Dizilerinin ortasındaki değer bir yıkamada 122 tel, bütün bir günde 60 teldi ve sonbaharda yıkama sırasında dökülen saç daha da arttı. DermNet başvuru kaynağı lavaboyu, normal yenilenmede dökülen saçların düştüğü sıradan yerlerden biri olarak sayıyor.